De samenleving zit middenin grote veranderingen: energie, voedsel, mobiliteit, zorg. Transities zijn overal en ze verlopen niet volgens een vast plan. Hoe gaan we daarmee om? Volgens Derk Loorbach, hoogleraar sociaal-economische transities en directeur van DRIFT, vraagt dat om een radicaal andere kijk op leren. Niet als iets wat náást verandering gebeurt of aan verandering voorafgaat, maar als de verandering zelf.
"We moeten dingen doen die we nog niet eerder hebben gedaan en dat kan je leren noemen. De rol van het onderwijs is vooral mensen in staat te stellen om te leren."
Derk Loorbach hoogleraar sociaal-economische transities en directeur van DRIFT
Leren in een onvoorspelbare wereld
Transities zijn complexe en onvoorspelbare processen die alles raken: hoe we denken, organiseren en leven. Voor het onderwijs betekent dat één ding: mensen moeten leren omgaan met onzekerheid en verandering. Loorbach vat het kernachtig samen: “Al doende leren, al lerende doen. Dat is eigenlijk wat de samenleving nodig heeft.” Het gaat om leren als een actief proces, niet om passieve kennisoverdracht.
Blijven leren is meer dan een cursus
Veel mensen associëren ‘blijven leren’ met het volgen van een extra opleiding of cursus. Maar volgens Loorbach is dat een te beperkte blik. Leren in transities betekent experimenteren, uitproberen en voortschrijdend inzicht opdoen. Het is een continu proces waarin verandering zelf de leeromgeving vormt. “Vanuit transitie zien we dat het eigenlijk gaat over leren in verandering of leren als verandering.” Dat vraagt om flexibiliteit en nieuwsgierigheid, niet om een vast curriculum.
Voorlopers laten zien hoe het kan
Wie laat zien hoe leren in transitie werkt? Niet de traditionele leiders met een stip op de horizon, maar mensen die durven experimenteren. Sociaal ondernemers, kunstenaars en ontwerpers zijn voorbeelden van pioniers die nieuwe ideeën uitproberen en bestaande patronen doorbreken. Hun kracht ligt in het creëren van nieuwe ervaringen en het losmaken van discussie. “Mensen die in staat zijn om nieuwe dingen uit te proberen, dingen ter discussie te stellen en daardoor anderen aan het denken te zetten.”
Van transitiepijn naar transitieplezier
Verandering roept vaak weerstand op. Mensen zien vooral wat ze verliezen: een vertrouwde baan, gewoontes of zekerheden. Loorbach benadrukt dat onderwijs hierin een sleutelrol speelt. Het moet niet de pijn versterken, maar kansen zichtbaar maken. “Onderwijs moet transitieplezier creëren. Het moet mensen helpen om de kansen te zien in die veranderingen, om eigenlijk te helpen ontdekken op een comfortabele manier wat daaraan te doen is en wat de alternatieven zijn.” Zo wordt leren een bron van perspectief in plaats van angst.
Onderwijs moet leidend worden
Juist in sectoren waar de druk groot is – energie, zorg, voedsel – is veel beweging. Toch blijft onderwijs vaak volgend in plaats van richtinggevend. Loorbach schetst zijn wens voor 2040: “Dat leren niet meer lineaire kennisoverdracht is, maar dat je met elkaar vanuit het experimenteel uitproberen van wat gewenst is tot voortschrijdend inzicht komt.” Het onderwijs van de toekomst is niet statisch, maar dynamisch en verbonden met maatschappelijke uitdagingen.
Een missie voor LLO
Tot slot deelt Loorbach zijn visie op Leven Lang Ontwikkelen: “Wat ik het programma heel erg toewens, is dat ze die een inhoudelijke slag maken naar een missie. Namelijk dat leven lang leren een maatschappelijke functie heeft, niet alleen een economische.” Het gaat om leren als fundament voor een duurzame en rechtvaardige samenleving – nu en in de komende eeuwen.
Over Derk Loorbach
Derk Loorbach is hoogleraar sociaal-economische transities en directeur van DRIFT (Dutch Research Institute for Transitions) aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij geldt als een van de grondleggers van transitiemanagement: een aanpak om maatschappelijke verandering richting duurzaamheid te sturen. Zijn werk combineert wetenschappelijke inzichten met praktijkexperimenten en heeft één doel: mensen en organisaties helpen om niet alleen mee te bewegen met verandering, maar deze actief vorm te geven.
Updates ontvangen
Laat je contactgegevens achter en krijg updates van alle ontwikkelingen en bijeenkomsten die wij organiseren.